Herdenken en herinneren berust, volgens het Bijzonder Comité voor Herinneringseducatie, op deze drie pijlers:
- kennis en inzicht
- empathie en betrokkenheid
- reflectie en actie
Daar ben ik het mee eens. Als ik een project uitwerk over herinneringseducatie of erfgoedtoerisme, dan houd ik altijd rekening met deze pijlers. Vanuit de praktijk merk ik echter dat er in dit kader nog iets mist. Voor mij draait herdenken en herinneren namelijk ook om zorg:
- zorg voor getuigen en hun getuigenis
- zorg voor de ’transmitters’, de mensen die deze getuigenissen bewaren en doorgeven
- zorg voor het doelpubliek waarvoor we een project uitwerken
Menselijkheid, verbinding en zorg
Oorlogsherinneringen zijn moeilijk, kwetsbaar en levend. Getuigen praten er soms liever niet over, omdat het verleden pijnlijk is en ze vooruit willen kijken. De ’transmitters’ voelen zich vaak erg betrokken, juist omdat de verhalen van de getuigen hen raken. Ook voor het publiek is het niet altijd gemakkelijk om getuigenissen te aanhoren. Oorlogsherinneringen kunnen sterke emoties oproepen, zoals verdriet, verwarring en pessimisme. Precies daarom is zorg zo belangrijk.
Dat betekent niet dat we iedereen moeten beschermen en dat we moeilijke thema’s of vragen moeten afschermen, zoals de gruwel van de oorlogsrealiteit, de zwarte pagina’s van onze geschiedenis, of getuigenissen die elkaar of de feiten tegenspreken. Maar ook dan denk ik dat het belangrijk is om te vertrekken vanuit menselijkheid, verbinding en zorg.
